Friese nummerbewijzen

Gegevens over in Friesland tussen 1-1-1906 en 31-12-1950 uitgereikte nummerbewijzen (kentekens) voor auto's en motorfietsen.
(Sinds 13 mei 2008 met de gegevens van alle 41.217 uitgereikte nummers)


Oonze eerste auto.

‘Hendrik Westerhof, de fietsemaeker op et Oost, het veur oons naor een auto infermeerd,’ vertelt Jan van Schoot veerder. Hi’j kwam uuteindelik telane bi’j Jager en Wierda in Et Vene en daor wodde verteld dat d’r in de loop van de zoemer een verbeterde Ford-automobiel an de mark kommen zol mit een elektrische starter en verlochting, veur de pries van 2400 gulden. ‘”Die moe’n we dan mar bestellen,” zee pa. En dat gebeurde. Begin augustus kregen we bericht dat de auto haeld wodden kon bi’j de gerage van Jager en Wierda an de Dracht in Et Vene. Mit een fietsemaeker van Hendrik bin ‘k d’r doe henne gaon en onderwegens in de trein he’k him nog vraogd: “Jow kun toch wel autorieden?” “Jawisse wel,” zee hi’j. “Ik hebbe je aanders nog nooit in een auto zitten zien,” zee ik. “Dat klopt wel,” zee hi’j, “mar kiek, et is etzelde as rieden op een moter, alliend een moter het twie vielen en een auto staot op viere.”
Bi’j Jager en Wierda ston de auto op oons te wachten. D’r wodde nogal slim over beerd en d’r wodde oons verteld hoe we d’r mit rieden mossen. Onder et stuur zatten twie stangen. De rechter was veur et gas en de linker veur de veur- en nao-ontsteking. Ie mossen op ‘e nao-ontsteking starten en dan mitien veurontsteking geven. Dan leup de moter pittiger. Et kontaktsleuteltien mos eerst naor rechts dri’jd wodden en as de moter leup, mitein naor links. Aj’dat niet vlogge genoeg deden gaf de moter een knal en was et krek of de boel uut mekeer vleug. Dat het me nog een keer een knalpot kost. Veerder zatten d’r drie pedalen in: iene veur veuruut, iene veur aachteruut en iene om te remmen. Aj’ de eerste zachies naor veuren drokten, begon de auto te rieden. As de gang d’r dan een betien inzat, leut ie dat pedaal rustig opkommen en zat et spul in de grote versnelling. “Allegeer stront-ienvooldig,” zee de monteur die et oons uutlegde. Ik keek mien sjefeur es an en zag wel dat et zwiet him al dikke op ‘e kop ston. Doe we dan vot zollen, zee hi’j tegen de instrukteur: “Zet him mar eventies op ‘e weg, dat liekt me beter toe.” Ik dochte mitien: Hi’j wet d’r nog gien bliksem van. Mar toe mar, de auto kwam op ‘e diek en daor gongen we. “We rieden over De Kniepe en Berkoop,’ zee de sjefeur, “daor is et rustig en kun jow strakkies ok wat oefenen.” Ik zegge: “Dat is mi’j wel goed, mar dat kost oons wel weer drie stuvers tol as we strakkies Berkoop inkommen.” “Och,” zee hi’j, “aj’ over de hond kommen, koj’ ok over de stat.”
In De Kniepe was et stop en mos ik aachter et stuur. Moter ofzetten en weer starten. Eerst dit en doe dat en de auto ree weer, mar doe we bi’j de vaort langes reden ston mi’j et zwiet ok op ‘e rogge. Ik hul de auto op ‘e weg en doe we veur de Berkoper tol stonnen, wa’k d’r deur. Doe vuulde ik da’k de auto in de macht hadde en begon ik et prachtig te vienen. Aj’ zoveer binnen, bi’j’ al mooi uutaende. Ik ree dan ok veerder zonder ongelokken op Wolvege an en zette daor de auto bi’j oons veur de deure daele, as ha’k nooit aanders daon. Thuus ston vanzels in tied van ja en nee de hiele buurt om de auto henne, Pa en Ma veurop. Ik daenke niet dat d’r et veerdere van de dag ere praot in Wolvege west het as de auto van Johannes van Schoot. Nao et eten he’k doe mar mitien een riebewies haeld op et gemientehuus. Dat kostte een daelder en examen hoefde ik niet te doen. Pa zee: ‘Hael mi’j dan ok mar zoe’n bewies. ’Dat he’k doe ok daon, mar daor het hi’j niet vule wille van had.
Dat za’k mitien mar even vertellen. Wi’j hadden now wel een auto, mar dat wol nog niet zeggen dawwe die drekt mar dag-in-dag-uut veur de zaek bruukten, gien spraoke van. Wi’j konnen oons nog best redden mit de fiets. Daor deden wi’j daegeliks de bosschoppen mit in et dörp en de naoste omgeving. Ok mien wekelikse reize naor Ooldemaark dee ik nog altied op ‘e fiets. De auto wodde bruukt as Pa en Ma es vot wollen, want gien van beiden kon fietsen. Pa niet vanwegen zien invaliditeit en Ma niet omdat ze et nooit leerd hadde.
Daor zit ok weer een verhael an vaaste. Ma, Lizette Käter, was op 22 meert 1872 in Stienwiek geboren. Heur vader, Bernard Käter, was een Duutser, die in Stienwiek telane kommen was deur de haandel in mit de haand breide kousen en sokken. Hi’j kwam uut et Oldenburgse waor de schaopehuders van de wolle die de schaopen leverden kousen en sokken breiden. Dag-in-dag-uut leupen ze al kousebreidende aachter heur schaopen an en dat gaf vanzels daor waor et nog heide was, een geweldige perduktie. Bernard Käter ree dan bi’j de huders langes en kocht de kousen en sokken op. Op geregelde tieden gong hi’j mit een waegen vol naor Hollaand om ze uut te venten. Een steunpunt veur de handel hadde hi’j in Stienwiek, van waor hi’j de kop van Overiessel, een stok van Drente en hiel Zuud-Frieslaand uut bereisde. Op iene van die reizen het opa Bernard een Stienwieker maegien kennen leerd. Een echte Stienwiekse, eupen en vlot. Ze bin mittertied trouwd en opa is daor een haandel in leer veur schoemaekers begonnen. Ok verkocht hi’j ‘tibet’, een soorte van wollen stof. Et fijnste van et fijnste, waor ze goeie zaeken mit deden. De haandel in kousen en sokken wodde doe dreven deur omke jan, een breur van opa Bernard. Opa Bernard is al jong wegraekt en opoe bleef aachter mit ien dochter en twie zeunen. De jongen vuulden gien van beiden veur de haandel, mar gongen naor et seminarie om veur priester te studeren en de zaek wodde verkocht. Now was Ma as jonge meid nogal sportief, ze hul veural van fietsen. ‘Och maegd,’ zee opoe, ‘dan krieg ie van mi’j een fietse. ‘Mar dat gong niet deur. De pestoor kreeg et te heuren en vun et hielendal niet goed dat Lizette Käter fietsen gong. Dat onzedelike gedoe heurde niet thuus in een gezin waor twie zeunen veur priester studeerden. Dat de ankoop van de fiets gong niet deur en Ma het nooit fietsen leerd. Mar now Pa een auto hadde en een riebewies, konnen ze ok es uutaende. Daor was now de auto veur kocht.
Omdat ik rieden kon en ok al mit Pa en Ma naor Zwolle west hadde om tante Christiene de ni’je anweenst zien te laoten, wodde ik as leermeester ansteld om Pa et rieden te leren. Bi’j zoe’n les ree ik de auto eerst naor de Stienwiekerweg en awwe de Hoek omme weren, wisselden we van plak en mos Pa rieden. Et gong bi’j tieden reer, mar verkeer was d’r niet. As d’r al es een boer was mit een huj-waegen of een mestkarre, stopten we even en as hi’j dan veurbi’j was gongen we weer veerder. Tot halverwegen de Blesbrogge stonnen doe nog van die zwaore ekkelbomen bi’j de weg langes en awwe die had hadden keken we mekeer es an. De auto was nog hiel en wi’j hadden et d’r weer levend ofbrocht.
Mittertied gongen we al es veerder van huus en om Pa wat meer zekerhied te geven, besleuten we om es deur Stienwiek te rieden. Ik zegge nog: ‘Pa, gao mar deur de Weemstraote, daor is et lange niet zo drok as in de Wooldstraote, mar aj’ de hoeke omme gaon moej’ wel even toeteren.’ Now zat d’r zoe’n dikke gummieballe an de toeter en Pa d’r mar in kniepen doe we zwierig de Weemstraote inreden. Laot now de buurt krek doende wezen om de straote te versieren veur een feest. Vlak om de hoeke hadden ze een ereboge henne zet, daor een man op een ledder nog mit an ’t wark was. Mit iene haand sturende en mit de aandere haand almar in de gummieballe kniepende wus Pa de man nog krek te ontwieken, mar et dri’jde d’r wel op uut dat hi’j een groot stok van de erepoort mit sleepte. Pa stopte en wol d’r even over praoten, mar de hiele buurt kwam, raozende as maegere varkens, op oons an. Pa reup d’r nog tegenin dat hi’j toeterd hadde, mar daor wodde noet naor luusterd. Stienwiekers bin op zokke mementen niet te holen. Ik zegge: ‘Deurrieden, Pa, hier kriegen we gedonder mit!’ En gelokkig lokte dat. Et redde oons van de ondergaank.
Over Frederiksoord bin we staorigan weer op Wolvege anreden. Pa was d’r zuver overstuur van, mar hi’j wol deurzetten. In Steggerde raekten we aachter een boer mit twie voer huj en daor konnen we op de smalle weg niet veurbi’j kommen. Doe uuteindelik de boer zien hiem opgong, was Pa wat te haostig en raekte in de baarm. Hi’j trok et stuur rempend omme en raekte dwas op ‘e weg. Hi’j stapte uut en ston te trillen op ‘e bienen. ‘Now gao ‘k nooit weer aachter et stuur van een auto zitten, ‘zee hi’j, ‘et is zunde van de daelder die ‘k veur dat riebewies betaeld hebbe.’

Bron: Fokke van Lute op 'e tekst over Aant Heida, Jan van Schoot en Johannes Wardenier door Fokke Middendorp (Oosterwolde 1995), pp. 42-45.
Aanvraagnummer bij Tresoar: C 46809 bis (uitleenbaar) en C 46809 (ter inzage)

N.B. Helaas is de exacte datum van uitgifte van het nummer B-3407 niet bekend. Toch kunnen we het aan de hand van de nummerlijsten en van bovenstaand verhaal nader preciseren. Vast staat dat het nummer B-3407 is uitgegeven tussen 1 april 1919 en 1 november 1920. Over die periode is de Lijst van nummerbewijzen voor motorrijtuigen, uitgereikt vanaf het jaar 1906, bijgewerkt tot en met lijst X van 1 november 1920 ( in Open Opstelling op studiezaal van Tresoar, FRYS 86.74 lijs) gepubliceerd. Deze lijst volgde op de eraan voorafgaande lijst die was bijgewerkt tot 1 april 1919.
In het bovenstaande verhaal wordt gesproken over de koop van de auto in de maand augustus. Het nummer B-3407 zou dus afgegeven zijn in de oogstmaand van het jaar 1919 of in dezelfde maand van het jaar 1920.
Het laatst afgegeven nummer in lijst tot 1 april 1919 is 1956. Hieruit kunnen we afleiden dat het eerste nummer in de van 1 april 1919 tot 1 november 1920 bijgehouden lijst 1957 is. Het laatste en hoogste nummer in die laatste lijst is 3909. Dat betekent dat er in die negentien tussenliggende maanden 1953 nummers zijn uitgereikt (bijna evenveel als in de dertien jaar daarvoor!) In de periode 1 april 1919 tot 1 november 1920 werden maandelijks dus gemiddeld zo’n 1000 B-nummers afgegeven.
Alles in ogenschouw nemende mogen we met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid vaststellen dat het nummer B-3407 in augustus 1920 is uitgegeven, en dus niet in de augustusmaand van het jaar daarvoor. Het nummer is daarvoor te hoog. Een extra reden om dit aan te nemen was de zeer jeugdige leeftijd van de aanvrager. Jan van Schoot (officieel Jan Nicolaas Franciscus van Schoot) was geboren op 29 april 1904. In augustus 1920 was hij dus nog maar zestien jaar! Uit het verhaal kunnen we opmaken dat Jan’s vader Johannes Willem Nicolaas van Schoot de koper van de auto was en je zou dan toch ook verwachten dat het B-nummer op zijn naam zou komen te staan. Wellicht is het weinige vertrouwen dat hij in de gemotoriseerde vierwieler had de reden geweest dat het op naam van zijn zoon is gesteld.

Klik hier voor inschrijving van de heer Van der Schoot in het register.

Zoek in de nummerbewijzen
Familie- of firmanaam:

plaats (klik hier voor een lijst):

vanaf kenteken (alléén cijfers invullen):
B-

  uitgebreid zoeken

Creative Commons License
Mits niet anders vermeld valt de inhoud van deze pagina onder een Creative Commons Licentie.